« ثُمَّ سَوَّاه وَنَفَخَ فِيه مِنْ رُوحِه » « 1 » . و آنچه در به دو نظر از دو آيه به ذهن مىرسد ، اين است كه روح و بدن دو حقيقت قرين يكديگرند ، نظير خميرى كه مركب از آرد و آب است ، و انسان مجموع هر دو حقيقت است ، وقتى روح قرين جسد قرار گرفت ، آن انسان زنده است و وقتى از هم جدا شد همين جدا شدن مرگ است . و ليكن آيه « قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذِي وُكِّلَ بِكُمْ » « 2 » اين معنا را تفسير مىكند ، چون مىفهماند آن روحى كه در هنگام مرگ و به حكم اين آيه قابض الارواح آن را مىگيرد ، عبارت است از آن حقيقتى كه يك عمر به او مىگفتيم تو ، شما ، جناب عالى و امثال اينها ، و آن عبارت است از انسان به تمام حقيقتش ، نه يك جزء از مجموعش ، پس مراد از « نفخ روح در جسد » اين است كه جسد را بعينه انسان كند ، نه اينكه واحدى را ضميمه واحد ديگرى سازد كه هم ذاتش غير آن باشد و هم آثار ذاتش غير آثار ذات آن باشد ، پس انسان بعد از آنكه روح به بدنش تعلق مىگيرد ، و بعد از آنكه روحش از بدنش مفارقت مىكند ، در هر دو حال يك حقيقت است ، و از آيه شريفه زير هم همين معنا استفاده مىشود : « وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ ثُمَّ جَعَلْناه نُطْفَةً فِي قَرارٍ مَكِينٍ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً فَكَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً ثُمَّ أَنْشَأْناه خَلْقاً آخَرَ » « 3 » ، پس آن چيزى كه خلقتى ديگر مىشود عينا همان نطفه اى است كه مراحل علقه و مضغه و استخوانى بودن را پيموده است . و در معناى اين آيه شريفه است آيه زير كه مىفرمايد : * ( « هَلْ أَتى عَلَى الإِنْسانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُنْ شَيْئاً مَذْكُوراً » ) * كه شىء نبودن انسان را مقيد مىكند به قيد مذكور ، و مىفهماند انسان چيز بوده ، ليكن چيز مذكور نبوده ، و همين طور هم هست ، چون انسان زمين بوده ، نطفه بوده ، ليكن در آن مراحل قبلى انسان به شمار نمىرفته ، و نمىگفتند فلان مواد عينا

--> ( 1 ) سپس آن را نيكو بياراست و از روح خود در آن بدميد . سوره سجده ، آيه 9 . ( 2 ) به آنها بگو فرشته مرگ كه مامور قبض روح شما است جان شما را خواهد گرفت . سوره سجده ، آيه 11 . ( 3 ) چگونه چنين نباشد با اينكه ما انسان را از خلاصه اى از گل آفريديم ، و سپس او را نطفه اى كرديم و در محفظه اى معتبر جاى داديم ، سپس آن نطفه را علقه ، و بعد آن علقه را مضغه ، و آن گاه آن مضغه را استخوانها كرديم ، و آن گاه روى آن استخوانها گوشت پوشانديم ، و در آخر او را خلقتى ديگر كرديم . سوره مؤمنون ، آيه 12 - 14 .